Istota ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym polega na tym, że w razie wyrządzenia przez te podmioty szkody ruchem pojazdu osobom trzecim, odszkodowanie, które zobowiązani są oni świadczyć na rzecz poszkodowanego, wypłaca za nich zakład ubezpieczeń.
Szkody w majątku
Czy istnieje odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń z tytułu szkód w majątku wspólnym małżonków oraz z tytułu szkód na osobie wyrządzonych przez współmałżonka w przypadku,
Istnieje odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń, gdy współmałżonek w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, który należy do jego majątku osobistego, wyrządził szkodę współmałżonkowi w pojeździe, którego wyłącznym posiadaczem jest poszkodowany współmałżonek. |
|
|
gdy między małżonkami istnieje ustawowa wspólność majątkowa?
Z całą pewnością istnieje odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń, gdy współmałżonek w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, który należy do jego majątku osobistego, wyrządził szkodę współmałżonkowi w pojeździe, którego wyłącznym posiadaczem jest poszkodowany współmałżonek (majątek osobisty - majątek osobisty).
Sytuacja przedstawia się inaczej, gdy chodzi o szkodę wyrządzoną wskutek zderzenia dwóch pojazdów wchodzących w skład majątku wspólnego, przy czym do zderzenia doszło z winy męża kierującego jednym pojazdem, a szkoda polegała na uszkodzeniu drugiego pojazdu. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 29.11.1996 r., III CZP 118/96, OSN 1997/3, poz. 26: "Nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 822 k.c. małżonek sprawcy szkody powstałej w mieniu w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, jeżeli pojazdy biorące udział w kolizji drogowej objęte są ustawową wspólnością majątkową małżeńską". W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy stwierdził, że reguły prawne związane z ustawową wspólnością majątkową małżeńską nie pozwalają na przyjęcie odpowiedzialności jednego małżonka wobec drugiego za szkody wyrządzone nieumyślnie w majątku wspólnym.
A. Szpunar, w glosie aprobującej do tego orzeczenia (A. Szpunar, Glosa do uchwały SN z dnia 29.11.1996 r., "Prawo Asekuracyjne" 1997/3, s.83) wskazał, że w tym przypadku żona była współposiadaczką pojazdu kierowanego przez męża i na podstawie art. 436 k.c. odpowiada solidarnie z mężem za wyrządzoną szkodę, zachodzi więc konfuzja w osobie żony, jest ona jednocześnie wierzycielem i dłużnikiem solidarnym.
Potwierdza to także przepis art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, który mówi, że zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody polegające na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie mienia, wyrządzone przez kierującego posiadaczowi pojazdu mechanicznego. Zatem w takim przypadku odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń zostaje wyłączona.
Szkody na osobie
Inaczej przedstawia się sprawa, w przypadku szkód na osobie. W tym zakresie istnieją duże rozbieżności w podejściu zakładów ubezpieczeń do powyższego problemu. Niektóre uznają częściowo roszczenia z tytułu szkód na osobie wyrządzonych współmałżonkowi, inne w ogóle odmawiają wypłaty świadczeń.
W razie wyrządzenia przez współmałżonka drugiemu małżonkowi szkody na osobie (nawet jeśli między małżonkami istnieje ustawowa wspólność majątkowa) istnieje odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w przedmiocie zaspokojenia roszczeń poszkodowanego małżonka z tytułu szkód na osobie. Jak wskazuje doktryna, w tej sytuacji nie można mówić o konfuzji, jak w przypadku szkody na mieniu. Poszkodowanemu małżonkowi przysługuje wyłącznie podmiot wierzyciela, gdyż mamy do czynienia ze szkodą związaną z dobrem osobistym (zdrowie) poszkodowanego. Zgodnie zaś z art. 33 pkt 6 k.r.o. przedmioty uzyskane z tytułu
Jeżeli mąż przyczynił się do powstania szkody, jako kierowca jednego z pojazdów, które się zderzyły, to także żona musi ponieść skutki przyczynienia się męża i należne jej odszkodowanie ulega zmniejszeniu. |
|
|
odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę stanowią osobisty majątek małżonka. Poszkodowanemu małżonkowi przysługuje więc roszczenie do małżonka - sprawcy o zapłatę odszkodowania, które wejdzie do majątku osobistego poszkodowanego małżonka. W takim przypadku małżonek sprawca odpowiada na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 415 k.c.) - na zasadzie winy, a co za tym idzie zakład ubezpieczeń.
Natomiast, jeżeli mąż przyczynił się do powstania szkody, jako kierowca jednego z pojazdów, które się zderzyły, to także żona musi ponieść skutki przyczynienia się męża i należne jej odszkodowanie ulega zmniejszeniu, gdyż jazda była wspólnym przedsięwzięciem obojga małżonków i powódka musiała być świadoma niebezpieczeństwa grożącego jej zdrowiu i życiu w razie nieostrożnej jazdy jej męża (SN z dn. 30.01. - 5.02.1963 r., III CR 111/62, OSPiKA 1964/3, poz.59).
Zasadę tę stosuje się także w odniesieniu do szkód doznanych przez dziecko przewożone przez rodzica. Potwierdza to SN w swoim orzeczeniu (SN z dn. 10.09.1965 r., II CR 283/65, OSPiKA 1967/7-8, poz.174.), w którym stwierdza: w razie przyczynienia się poszkodowanego do powstania wypadku, osoby mu najbliższe i pozostające z nim we wspólności domowej, które w tym wypadku również doznały szkód, ponoszą skutki prawne tego przyczynienia się na równi z przyczyniającym się.
W powyższych orzeczeniach Sąd Najwyższy przyjął, że między osobami, które łączą więzy rodzinne i domowe, istnieje - wynikająca z istoty tych więzi - wspólnota niebezpieczeństwa, która polega na wspólnym ponoszeniu niekorzystnych skutków majątkowych wywołanych zachowaniem się jednej z tych osób (S. Reps, Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń za szkody wyrządzone przez posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym osobom im bliskim, Prawo Asekuracyjne 3/2004, s. 60).
Iwona Wilczewska
Prawnik Biura Dochodzenia Odszkodowań Rypin
Artykuł: <<< 2007-12-06 >>>