Dziennik Ubezpieczeniowy

 

Dziennik Ubezpieczeniowy >> Szukaj 

 Mapa strony

 

Archiwum :: O Dzienniku :: Prenumerata 

 Szukaj

Szukaj

 

Ostatnie Dzienniki

Ostatnie Dzienniki:

 

Wiadomości

 

Polska

Struktura skarg do RzU
Concordia wspiera praktyki młodych rolników
Jest reprezentant pozwu przeciw Europie Życie
Fundamenty i filary
Ruszył proces agenta-oszusta
Majątek: jaka cena, taka jakość
OC konieczne dla pojazdów własnej konstrukcji
PZU przejął Link4
KUKE: upadłości firm w sierpniu
Ponad milion straty będą miały OFE w 2015 r.
Dostawa gazu i prądu z serwisem sprzętu gratis
PZU przekaże partnerom 300 aut zastępczych
Ciąg dalszy IBER
Szkody w skrócie
Auxilia: Ubepieczyciele nigdy nie wypacają tyle, ile się należy
RSSWięcej...

 

Świat

Zobacz..

 

Zamówienia publiczne

Zobacz..

 

Artykuł: <<< 2003-04-09 >>>

 

Okiem prawnika

 

Nawigacja

2003-04-10  

|<<

   

 >>|

2003-04-09  

<<<

>>>

 >>|

2003-04-08  

|<<

     

 

Data publikacji: 2003-04-09

Dz.U. nr: 712

Klauzule abuzywne w umowach ubezpieczenia

W prawie cywilnym obowiązuje zasada, że strony są związane zawartą pomiędzy nimi umową. W pewnych ściśle określonych przypadkach jedna ze stron umowy może zakwestionować moc wiążącą umowy w całości lub też pewnych jej postanowień. Czasami uprawnienie takie można przyznać osobie trzeciej, w szczególności organowi władzy publicznej. Ochrona konsumentów może być jednym z powodów zakwestionowania mocy wiążącej umów. Ratio legis takich uregulowań sprowadza się do tego, że strony umowy cywilno prawnej, w niektórych sytuacjach, tylko formalnie pozostają sobie równe. W rzeczywistości jedna ze stron silniejsza ekonomicznie i dysponująca wysoko wykwalifikowanymi doradcami prawnymi narzuca drugiej ze stron warunki dla niej niekorzystne.

W celu wyrównania szans ustawodawcy wprowadzają rozwiązania, które mogą prowadzić do nieważności lub też bezskuteczności niektórych postanowień umownych. Sankcja nieważności łączy się z uznaniem postanowień umownych za sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Należy pamiętać, że znaczna część przepisów kodeksu cywilnej regulującego umowę ubezpieczenia ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Ubezpieczający niezależnie od tego czy zawiera umowę ubezpieczenia w zakresie swego przedsiębiorstwa czy też jako konsument, nie może uregulować stosunku ubezpieczenia w sposób odbiegający od bezwzględnie obowiązujących przepisów kodeksu cywilnego.

W niektórych przypadkach przepisy przewidują, że pewne postanowienia nie są nieważne lecz jedynie bezskuteczne. Dotyczy to w szczególności niedozwolonych klauzul umownych, zwanych też abuzywnymi.

Pojęcie niedozwolonych klauzul umownych wprowadziła do kodeksu cywilnego ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za produkt niebezpieczny. Przepisy te weszły w życie z dniem 3 lipca 2000 r.

Przepisy powyższe znajdują zastosowanie wyłącznie do umów zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami. Konsumentami są osoby, które zawierają umowę z przedsiębiorcą, w celu nie związanym z działalnością gospodarczą. Na bezskuteczność klauzul umownych może powołać się tylko jedna ze stron umowy - konsument. Do czasu ich zakwestionowania są one wiążące dla obu stron. Skuteczne zakwestionowanie poszczególnych postanowień umownych nie podważa bytu umowy, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Niedozwolonymi klauzulami umownymi mogą być wyłącznie te postanowienia, które nie zostały uzgodnione indywidualnie. Kodeks uznaje za nie uzgodnione indywidualnie te postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W praktyce zawsze będą to postanowienia ogólnych warunków ubezpieczenia lub formularzy stosowanych przez zakłady ubezpieczeń. Ponieważ umowy ubezpieczenia w obrocie konsumenckim są zawierane z reguły w trybie ofertowym, to w praktyce za uzgodnione indywidualnie należy uznać niewątpliwie te postanowienia, które zostały zaproponowane przez konsumenta we wniosku o zawarcie ubezpieczenia. Wydaje się również, że za uzgodnione indywidualnie mogą również zostać uznane te postanowienia, które zostały wprowadzone do umowy zawartej pomiędzy stronami po zgłoszeniu sprzeciwu w trybie art. 811 K.c. Przepis ten przewiduje, że jeżeli dokument ubezpieczenia zawiera postanowienia, które na niekorzyść ubezpieczającego odbiegają od treści złożonej przez niego oferty lub od ogólnych warunków ubezpieczenia, zakład ubezpieczeń jest zobowiązany zwrócić ubezpieczającemu na to uwagę na piśmie przy doręczaniu tego dokumentu, wyznaczając mu co najmniej 7 dniowy termin do zgłoszenia sprzeciwu. Jeżeli sprzeciw taki zostanie zgłoszony to w zasadzie umowa nie zostaje zawarta. Strony, w drodze dalszych negocjacji mogą jednak zawrzeć umowę. Dodane przez strony postanowienia również będą ustalone indywidualnie. Powyższe przykłady stanowią jednak wyjątek od reguły, zgodnie z którą postanowienia umowy ubezpieczenia nie są uzgadniane indywidualnie, co wynika z adhezyjnego charakteru ubezpieczeń.

Klauzulami abuzywnymi są postanowienia umowy, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W przypadku umów ubezpieczenia głównymi świadczeniami stron są ochrona ubezpieczeniowa oraz składka. Wydaje się również, że w przypadku ubezpieczeń na życie z funduszem kapitałowym głównym świadczeniem są opłaty pobierane przez zakład ubezpieczeń, za zarządzanie środkami wpłaconymi przez ubezpieczających. Wprawdzie kodeks cywilny nie zalicza takich opłat do składników przedmiotowo istotnych umowy ubezpieczenia, lecz prowadzenie funduszy inwestycyjnych nie jest przez kodeks regulowane. Możliwość prowadzenia przez zakłady ubezpieczeń umów ubezpieczenia na życie z funduszem kapitałowym została przewidziana bowiem w innych ustawach, w szczególności w ustawie o działalności ubezpieczeniowej. Opłaty pobierane przez zakład ubezpieczeń stanowią wynagrodzenie za zarządzanie powierzonymi zakładowi pieniędzmi.

Kodeks cywilny wymienia 23 przykłady niedozwolonych klauzul umownych zaznaczając, że nie jest to lista zamknięta. Kodeksową listę klauzul niedozwolonych uzupełniają klauzule wpisanego do rejestru postanowień wzorców umownych za niedozwolone. Rejestr taki prowadzi Prezes Urzędu Konkurencji i Konsumentów na podstawie wyroków Sądu Okręgowego w Warszawie sąd antymonopolowy. Powództwo w sprawach o stwierdzenie, że dane postanowienie należy uznać za niedozwolone wytoczyć może każdy, kto według oferty pozwanego mógłby zawrzeć z nim umowę zawierającą postanowienia, które uznane mogą być za niedozwolone. Powództwo wytoczyć może także organizacja społeczna, do której zadań statutowych należy ochrona interesów konsumentów, powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Aby wytoczyć takie powództwo nie trzeba więc być stroną umowy.

Należy zauważyć, że w przypadku umowy ubezpieczenia ofertę zgłasza każdorazowo ubezpieczający, a nie zakład ubezpieczeń. Formalnie więc może zaistnieć spór, czy zakład ubezpieczeń może zostać pozwany przed sąd antymonopolowy skoro pozwanym może być tylko oferent. Wydaje się, że kwestia powyższa powinna zostać rozstrzygnięta w drodze orzecznictwa sądu antymonopolowego i ewentualnie Sądu Najwyższego. Wykładnia funkcjonalna przepisu przemawia jednak za tym, że klienci lub też potencjalni klienci zakładów ubezpieczeń powinni mieć możliwość zaskarżenia postanowień wzorców umownych oferowanych w znaczeniu potocznym przez zakłady ubezpieczeń. Nie wydaje się jednak, że Rzecznik Ubezpieczonych ma prawo do zaskarżania poszczególnych postanowień ogólnych warunków ubezpieczeń, skoro nie jest organizacją społeczną, chyba, że wykaże iż mógłby zawrzeć potencjalnie określony rodzaj ubezpieczenia, które ogólne warunki zaskarżą. Rozwiązanie takie nie wydaje się być zadawalające.

Prawomocny wyrok sądu antymonopolowego podlega publikacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. W wyroku sądu antymonopolowego przytoczona jest treść wzorca umownego oraz zakaz jego wykorzystywania.

Wyrok taki jest wiążący nie tylko dla stron procesu, lecz również dla innych przedsiębiorców. Rozszerzenie prawomocności wyroku następuje z chwilą wpisania go do rejestru prowadzonego przez Sąd Antymonopolowy.

Kto po wpisaniu takiego orzeczenia do powyższego rejestru nie zaniechał używania klauzuli uznanej przez sąd antymonopolowy za zabronioną, nie stosuje się do powyższego orzeczenia popełnia wykroczenie i podlega karze grzywny. W przypadku umów ubezpieczenia do zapłaty grzywny zostanie zobowiązana osoba kierująca przedsiębiorstwem lub osoba uprawniona do zawierania umów z konsumentami. Grzywna może więc zostać wymierzona członkom zarządów zakładów ubezpieczeń lub przykładowo dyrektorom sprzedaży, mimo że zakład ubezpieczeń, w którym pracują nie był pozwany przed sąd antymonopolowym.

W chwili obecnej do rejestru wpisanych zostało około dwudziestu klauzul niedozwolonych. Omówienie ich wykracza poza ramy niniejszego artykułu.

Beata Balas-Noszczyk, beata.balasnoszczyk@lovells.com

Piotr Hyrlik, piotr.hyrlik@lovells.com

Lovells Sp. z o.o.

Beata Balas-Noszczyk, radca prawny. Pracowała m.in. w Ministerstwie Finansów na stanowisku Dyrektora Departamentu Ubezpieczeń Jest współautorem ustawy o działalności ubezpieczeniowej, była polskim przedstawicielem komitetu do spraw ubezpieczeń przy OECD i UE. Była również ekspertem w podkomisji Sejmowej d/s zmiany ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Obecnie jest partnerem w kancelarii prawnej Lovells Sp. z o.o.

Piotr Hyrlik, radca prawny. Doświadczenie zawodowe zdobywał pracując przez wiele lat w administracji państwowej, w Ministerstwie Finansów oraz w PUNU. Następnie, współpracował z wiodącymi międzynarodowymi kancelariami prawnymi, obecnie w Lovells Sp. z o.o.

 

Komentuj Prześlij  Drukuj

Artykuł: <<< 2003-04-09 >>>

 

 

 

Profesjonalnie o ubezpieczeniach..

Miesięcznik Ubezpieczeniowy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 Strona przygotowana przez Ogma Sp. z o.o.